Ένα κουτί που ανοίγει παράθυρα στην γνώση-της Άννας Ρέμπελου

Submitted on Mon, June 13, 2016

Στον Ελαιώνα και την Λέσβο τα παιδιά των προσφύγων μπορούν να «ξεχαστούν», να ενημερωθούν, να μορφωθούν, να ψυχαγωγηθούν μέσα από μια τεράστια βιβλιοθήκη βαλμένη μέσα σε ένα κουτί... Στο Κουτί των Ιδεών των «Βιβλιοθηκών Χωρίς Σύνορα». Ο διευθυντής του οργανισμού, ο Τζέρεμι Λασάλ, μιλά για το όραμά του, υπόσχεται ένα καλύτερο μέλλον μέσω των βιβλίων και μας προϊδεάζει και για άλλα ακόμα κουτιά ιδεών στην Ελλάδα.  

Συνέντευξη στην  Άννα Ρέμπελου 

Ο Τζέρεμι Λασάλ ανήκει σε εκείνο το κομμάτι της γενιάς των 30+ που έχει αποφασίσει να κάνει την διαφορά με μια τελείως διαφορετική αντίληψη των πραγμάτων και κυρίως της δύναμης του «εμείς». Από το 2007 ηγείται της μη κυβερνητικής οργάνωσης «Βιβλιοθήκες Χωρίς Σύνορα» (LWB) που βασικός στόχος της είναι να μπορούν τα φτωχά και μη προνομιούχα κομμάτια μιας κοινωνίας και κυρίως τα παιδιά, να έχουν πρόσβαση στο βιβλίο και κατ’ επέκταση στην ενημέρωση, την μόρφωση και την ψυχαγωγία. Βρέθηκε στην Ελλάδα πριν μερικές εβδομάδες για μερικούς σοβαρούς λόγους: Για να δει την πορεία των «Κουτιών των Ιδεών» (IDEAS BOX) που έχουν τοποθετήσει οι «Βιβλιοθήκες Χωρίς Σύνορα» στον Ελαιώνα και την Λέσβο όπου βρίσκονται τα βασικά κέντρα υποδοχής προσφύγων, για να μιλήσει για το εγχείρημά του και να μοιραστεί τις ιδέες του ως Ashoka Fellow με άλλους κοινωνικούς επιχειρηματίες στην εκδήλωση του Γαλλικού Ινστιτούτου Ελλάδας για τους πρωτοπόρους της κοινωνικής αλλαγής και για να διερευνήσει το τοπίο για πιθανές άλλες, νέες δράσεις της οργάνωσής του εδώ. Απλός, ουσιαστικός και δοσμένος σε αυτό που κάνει, ο Τζέρεμι Λασάλ είναι βέβαιο πως θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα στο εξής με τις δράσεις και το όραμά του για ένα καλύτερο μέλλον μέσω των βιβλίων. 

Συναντηθήκαμε στην αυλή του Γαλλικού Ινστιτούτου, εν μέσω της πυρετώδους προετοιμασίας της ημερίδας, και η κουβέντα μας ξεκίνησε από ένα σημείο του βιογραφικού του που μου κέντρισε αμέσως το ενδιαφέρον. Ως έφηβος βρέθηκε με την οικογένειά του στην Παλαιστίνη. Η μητέρα του ήταν δασκάλα και ο πατέρας του παιδοψυχίατρος με ιδιαίτερη κοινωνική δράση, καθώς συνεργαζόταν με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και εφάρμοζε προγράμματα ψυχικής υγείας στην διάρκεια της Πρώτης Ιντιφάντα. Δηλαδή, της πρώτης εξέγερσης των Παλαιστινίων στην Δυτική Όχθη στη Λωρίδα της Γάζας. 

«Πήγα με τους γονείς μου στην Παλαιστίνη. Δεν ήταν τουριστικό ταξίδι. Ήταν μεγάλη εμπειρία. Ήταν η πρώτη μου εμπειρία με μια κατάστασης κρίσης, διότι βλέπαμε τα φτωχά παιδιά και το πώς ζούσαν σε μια υποανάπτυκτη χώρα. Ήταν πολύ έντονα τα συναισθήματα της επαφής με αυτούς τους γενναιόδωρους και θαρραλέους ανθρώπους. Δεν είμαι πολύ σίγουρος αν ο σπόρος της ιδέας αυτού που κάνω τώρα, μπήκε μέσα μου τότε, αλλά ξέρω ότι εκείνη η εμπειρία, εκείνο το ταξίδι με επηρέασε βαθιά» επισημαίνει ο Τζέρεμι Λασάλ. Από τα λόγια του είναι ξεκάθαρο ότι πρόκειται για ένα βαθιά πολιτικοποιημένο άτομο. Εξάλλου, σπούδασε πολιτικές επιστήμες στην διάρκεια των οποίων ανέπτυξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ανάπτυξη της Ανθρωπολογίας και από τον Καναδά όπου βρέθηκε, ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό του πάνω στην Διεθνή Ανάπτυξη. Παράλληλα είχε ξεκινήσει και ένα δεύτερο πρόγραμμα σπουδών πάνω στο Διεθνές Δίκαιο. 

Με αφορμή, λοιπόν, την ερώτησή μου για το πώς και το πότε προέκυψε η ιδέα της σημερινής οργάνωσής του, φροντίζει να ξεκαθαρίσει αμέσως πως αυτό που κάνει με τις «Βιβλιοθήκες Χωρίς Σύνορα» δεν είναι φιλανθρωπία. 

«Όπως το βλέπω εγώ, δεν κάνουμε φιλανθρωπία. Είναι πολιτικό το θέμα. Γιατί στις σημερινές ιδιαίτερα ατομικιστικές κοινωνίες όταν αποφασίζεις ότι μπορείς να συνεργαστείς περισσότερο και βρίσκεις με άλλους ανθρώπους κοινό τόπο και χτίζεις καλύτερες κοινωνίες, είναι κάτι διαφορετικό. Δεν είναι ότι κάνεις την αλλαγή γιατί δεν θέλεις να βλέπεις άλλο μιζέρια στον κόσμο και φτώχεια. Δεν είναι αυτό. Είναι περισσότερο το ότι θέλουμε να αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε σχετικά με το τι μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί πάνω σε αυτό το μέρος που λέγεται Γη. Είναι πολύ σημαντικό αυτό για μένα. Δεν παρακινούμαι, λοιπόν, από αυτό που λέγεται φιλανθρωπία. Σίγουρα. Είναι προτιμότερο να πω ότι έχουμε να παίξουμε έναν ρόλο σε αυτόν τον κόσμο και ίσως να είμαστε πολύ μοντέρνοι σε αυτό που κάνουμε, αλλά έτσι είναι». 

Ο Τζέρεμι ίδρυσε τις «Βιβλιοθήκες Χωρίς Σύνορα» αμέσως μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του μαζί με τον διάσημο Γάλλο ιστορικό και πολιτικό επιστήμονα Patrick Weil. Η ιδέα ήταν απλή: Γιατί να πετιούνται κάθε χρόνο στην Γαλλία 80 εκατομμύρια βιβλία την στιγμή που αρκετοί νέοι δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση; Και ενώ αρχικά το project βασίστηκε σε έναν τύπο δανειστικής βιβλιοθήκης, ο Τζέρεμι Λασάλ σύντομα το μετασχημάτισε αναπτύσσοντας με την βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας εργαλεία όπως το KoomBook και το IDEAS BOX. Το πρώτο αποτελεί μια σούπερ φορητή, ψηφιακά αυτόνομη βιβλιοθήκη, αφού πρόκειται για μια συσκευή στο μέγεθος ενός βιβλίου που δουλεύει χωρίς σύνδεση στο Διαδίκτυο και μπορεί να συνδεθεί με έξυπνα τηλέφωνα, ταμπλέτες και υπολογιστές προσφέροντας πρόσβαση σε εκπαιδευτικό και πολιτιστικό υλικό.  

Κουτί Ιδεών

Το δεύτερο, το IDEAS BOX προέκυψε από την συνεργασία των «Βιβλιοθηκών Χωρίς Σύνορα» με την Επιτροπή Προσφύγων των Ηνωμένων Εθνών (UNHCR) και τον διάσημο σχεδιαστή Φίλιπ Στάρκ . Είναι ένα φορητό κέντρο πολυμέσων που στήνεται μέσα σε 20 λεπτά το πολύ. Το Κουτί των Ιδεών περιλαμβάνει δορυφορική σύνδεση στο Ίντερνετ, 20 φορητούς υπολογιστές και ταμπλέτες, δυνατότητα σινεμά και μια βιβλιοθήκη τόσο ψηφιακή όσο και πραγματική. Δύο τέτοια Κουτιά Ιδεών έχουν ήδη στηθεί στην Λέσβο και τον Ελαιώνα και όπως τονίζει ο Τζέρεμι, πιθανότατα θα στηθούν και άλλα στην χώρα μας. 

«Θα θέλαμε και άλλα Κουτιά Ιδεών στην Ελλάδα. Αυτό είναι το σχέδιο καθώς υπάρχουν πολλοί πρόσφυγες. Αλλά δεν σκεφτόμαστε μόνον τον πληθυσμό των προσφύγων, σκεφτόμαστε και τον ελληνικό πληθυσμό» δηλώνει ο Γάλλος κοινωνικός επιχειρηματίας, μέλος της οργάνωσης Ashoka, και συμπληρώνει σχετικά με το αν έχουν γίνει επαφές με οργανισμούς ή τις αρχές ως προς αυτήν την κατεύθυνση: «Υπάρχει  ένας εξαιρετικός οργανισμός εδώ , που λέγεται Future Library. Υπάρχει ενδιαφέρον και το θέμα είναι πώς μπορούμε να κάνουμε συνεργασίες με ουσία. Η θέση των βιβλιοθηκών είναι αυτονόητη και συγκεκριμένη. Δεν θέλουμε να πάρουμε την θέση κανενός. Εάν έρθουμε, εάν υπάρξει λόγος να έρθουμε είναι γιατί μπορούμε να υποστηρίξουμε το έργο των βιβλιοθηκών και να συνδεθούμε με αυτές. Δεν θέλουμε να αντικαταστήσουμε τις νόμιμες βιβλιοθήκες. Θέλουμε με το δικό μας project να βγάλουμε τις βιβλιοθήκες έξω από τους τοίχους. Να σπάσουμε τα εμπόδια, τα σύνορα…». 

Όσον αφορά στο περιεχόμενο των βιβλιοθηκών, ο Τζέρεμι Λασάλ υπογραμμίζει πως είναι πολύ προσεκτικά επιλεγμένο από τον οργανισμό και τους συνεργάτες του, διότι χρειάζεται να είναι σύμφωνο με τις ανάγκες των πληθυσμών στους οποίους απευθύνεται. Στον Ελαιώνα για παράδειγμα, όταν στήθηκε πριν τρεις μήνες το project των «Βιβλιοθηκών Χωρίς Σύνορα», το μεγαλύτερο κομμάτι των προσφύγων εκεί ήταν Σύριοι και επομένως σημαντικό κομμάτι του περιεχομένου ήταν στα αραβικά. Τώρα, όμως, το μεγαλύτερο κομμάτι των προσφύγων είναι Πακιστανοί και Αφγανοί και χρειάζεται να γίνουν αλλαγές στην γλώσσα και το περιεχόμενο των ψηφιακών βιβλιοθηκών των idea boxes. 

Αλλά ο στόχος παραμένει πάντα ο ίδιος και είναι να μπορούν παιδιά και ενήλικες να διαβάσουν αυτό που θέλουν. «Όταν πήγα στον Ελαιώνα σε αυτή την τελευταία επίσκεψή μου στην Ελλάδα ήταν εκεί ένα μικρό κορίτσι, γύρω στα 12. Είχε κάτσει στο τραπέζι του ideas box και διάβαζε για την Σουηδία. Έχουμε μια ειδική έκδοση στα ideas boxes και αυτό είναι για εμένα που μετράει. Ο αντίκτυπος των ideas boxes». 

Και τι γίνεται με την χρηματοδότηση του έργου των «Βιβλιοθηκών Χωρίς Σύνορα» ; Σύμφωνα με τον Λασάλ, ο οργανισμός χρηματοδοτείται κυρίως από ιδιωτικά κεφάλαια, από χορηγίες και ιδρύματα αλλά έχει και εμπορικές δραστηριότητες που βοηθούν στην υποστήριξη του έργου του. Αυτές έχουν να κάνουν με την πώληση βιβλίων. «Συλλέγουμε βιβλία στην Γαλλία. Οι άνθρωποι μας δίνουν βιβλία, μεταχειρισμένα, και ένα κομμάτι αυτών τα δίνουμε σε φτωχές χώρες που μιλούν γαλλικά και τα υπόλοιπα τα πουλάμε στην γαλλική αγορά και υποστηρίζουμε έτσι τις βιβλιοθήκες μας» εξηγεί ο Τζέρεμι και προσθέτει πως δεν είναι κάτι εύκολο. Διότι πρέπει να τηρούνται οι ισορροπίες. «Ακόμα και στις αφρικανικές χώρες υπάρχουν βιβλιοπωλεία και πρέπει να συνεχίσουν να είναι ανοιχτά και να αγοράζουν οι άνθρωποι βιβλία». 

Οι «Βιβλιοθήκες Χωρίς Σύνορα» δραστηριοποιούνται ήδη σε 20 χώρες και στέλνουν περισσότερα από 50.000 βιβλία κάθε χρόνο. Από το 2007 έχουν εκπαιδεύσει 500 βιβλιοθηκάριους σε όλο τον κόσμο, απασχολούν περίπου 60 άτομα και έχουν περισσότερους από 500 εθελοντές.